Cuộc tranh luận về thời gian giữa Einstein và Bergson: Einstein có nhầm ko? – Sinh trắc vân tay Infolife

Emily Dickinson từng viết một bài thơ thật hay về chiếc đồng hồ đeo tay chết:

“Một chiếc đồng hồ đeo tay dừng bặt

Chẳng phải chỉ là chiếc đồng hồ đeo tay để bàn

Tay nghề tối đa của xứ Geneva

Cũng chẳng thể khiến con rối kia cúi đầu

Dù nó vẫn còn đó treo lửng lơ ở đó”

Con rối ở đây đó là con cu cúc cu báo giờ. Và, nhiều người nói rằng, chiếc đồng hồ đeo tay của Emily Dickinson ko hẳn chỉ kể về chiếc đồng hồ đeo tay, mà xác thực hơn, nó là bài thơ về cái chết. Bởi, chẳng cần ai phải dạy, ta cũng biết rằng cảm nhận về thời gian gắn chặt chẽ với xúc cảm về sự việc tồn tại. Khi ai đó chẳng thể tồn tại nữa, ta rất có thể nói rằng: thời gian của người ấy đã mất.

Nhưng, có một người tin rằng thời gian ko chỉ có là thứ ta nhìn thấy trên mặt đồng hồ đeo tay, người đó tin có một thứ thời gian chẳng thể thống kê giám sát, chẳng thể chia nhỏ, thay vì thế, nó tồn tại liên tục như một bản nhạc – nghe một nốt nhạc riêng rẽ là bất nghĩa, bởi một nốt nhạc luôn nằm trong bản tổng phổ to nhiều hơn, thông liền với những nốt trước và sau nó. Người ấy là Henri Bergson, triết nhân lỗi lạc của thế kỷ 20, nhà trí thức đã có cuộc tranh luận nổi tiếng với Albert Einstein về thời gian.

Cuộc tranh luận về thời gian giữa Einstein và Bergson: Einstein có nhầm không? -0
Einstein nhận giải Nobel cho tìm hiểu về hiệu ứng quang quẻ điện. Nhiều học giả cho rằng thuyết kha khá ko được trao giải Nobel một phần vì nó bị Henri Bergson, nhà trí thức nổi tiếng thời ấy phản biện.

hiện tại, điều gì rất có thể là kha khá chứ thuyết kha khá thì ta tin… tuyệt đối. Nhưng, 100 năm trước đó thì ko hẳn. Ngày 6-4-1922, Albert Einstein tới Paris tham gia một chập gặp gỡ cùng cộng đồng Triết học Pháp và sau khoản thời gian Einstein lên trình diễn về lý thuyết của tớ, Henri Bergson đã đưa ra những lập luận phản biện. Bergson xác minh ko hề ngờ ngờ ngẫu nhiên điều gì thuộc phạm vi khoa học mà Einstein đề ra nhưng “toàn bộ chưa kết thúc” với thuyết kha khá và lý thuyết này chỉ có thẩm quyền trong việc đo đạc thời gian chứ ko phải thực ra thời gian. Trong tác phẩm “Durée et Simultanéité” (tạm dịch: Tính kéo dãn dài và tính đồng thời) có nhắc trực tiếp tới thuyết kha khá, Bergson viết hoa chữ Thời Gian.

Để hiểu Thời Gian viết hoa theo nghĩa lớn lao mà Bergson ám chỉ, có nhẽ chúng ta rất có thể đọc bộ tiểu thuyết “Đi tìm thời gian đã mất” của tiểu thuyết gia vĩ đại Marcel Proust, em họ người vợ của Bergson, Trong số đó nhân vật kể chuyện thuật lại những ký ức đời tôi bằng phương pháp kéo dãn mọi rõ ràng, mọi xúc cảm, mọi mùi nhang, khiến thời gian dãn nở ra tới bất tận, nằm ngoài mọi sự thống kê giám sát. Thứ thời gian ấy dính chặt chẽ với cuộc sống đời thường, chẳng thể tách rời khỏi trải nghiệm của ta, nó sẽ chẳng là gì cả giả dụ ko tồn tại sự va đập với những cảm quan của nhân loại.

Bergson vì vậy đặc thù phản đối nghịch lý sinh đôi, một hệ quả từ thuyết kha khá của Einstein, đại để là nếu có hai đồng đội sinh đôi, người anh ở trên địa cầu và người em bay vào vũ trụ với véc tơ vận tốc tức thời gần bằng véc tơ vận tốc tức thời ánh sáng, thì thời gian trên đồng hồ đeo tay của người em sẽ trôi chậm hơn và tới một lúc, người em sẽ trẻ hơn anh tôi, mặc kệ xúc cảm của anh ta về thời gian cũng ko qua nhanh hơn. Theo Bergson, chẳng thể nói tới thời gian mà ko nói tới ý thức và cảm nhận của nhân loại. Einstein thì cho rằng tuy rằng là thời gian tư tưởng nhưng ko tồn tại thời gian của rất nhiều nhà triết học, thời gian tóm lại là thứ đồng hồ đeo tay rất có thể đo đạc. Vậy là, Bergson lại đặt thắc mắc, thế vì sao đồng hồ đeo tay lại được tạo ra.

Cuộc tranh luận của hai bậc trí thức lớn kết thúc khi Bergson nói: “Thôi muộn rồi…”, như nhắc khéo Einstein rằng thời gian chẳng phải gia tài của riêng của rất nhiều nhà vật lý đâu.

Theo thời gian, ai thắng ai thua trong cuộc tranh luận trên gần như đã chấm hết. chỉ việc hỏi bao lăm người biết tới Einstein và bao lăm người biết tới Bergson, bao lăm người biết tới thuyết kha khá (dù cũng chẳng hiểu hết nó) và bao lăm người biết tới khái niệm durée (tính kéo dãn dài) là chúng ta đã có câu giả nhời. giả dụ Einstein vẫn luôn được nhớ tới như một thiên tài thì chẳng mấy ai, trừ phi là những con nghiện văn hoa, triết học – từng nghe tới Bergson. Vậy mà từng có thời, người ta nói rằng nếu phải chọn ra 4 triết nhân vĩ đại thì đó sẽ là Socrates và Plato – nom hai người ấy là 1 trong, Descartes, Kant và Bergson, còn cuốn “Vật chất và ký ức” của ông được đối chiếu với cuộc cách mệnh của Copernicus hay những phê phán của Immanuel Kant. bộ óc của Einstein được ngâm formaldehyde để lưu trữ ư? Thế thì một nắm tóc của Bergson cũng từng được một người thợ làm đầu giữ lại như thánh tích.

Nhưng, cuộc tranh luận ko nhân nhượng với Einstein đã ghi lại sự sa sút trong nổi tiếng của Bergson và ko chỉ có là việc sa sút của riêng ông, mà là việc sa sút của triết học siêu hình.

sai trái của Bergson có nhẽ nằm ở đoạn, ông cho rằng lý thuyết của Einstein được phân tích với chỉ tiêu hồi đáp cho thắc mắc “thời gian là gì” vốn được đưa ra bởi một triết nhân, trong khi “vật lý ko tồn tại trách nhiệm giả nhời thắc mắc ấy”. Nhà toán học kiêm triết nhân Bertrand Russell gán cho Bergson là người theo chủ nghĩa phản trí thức và hẳn phải có 1 căn bệnh nào đó đã lây lan cho toàn bộ “lũ kiến, lũ ong và Bergson”, làm cho với những sinh thể này, trực quan đã vượt qua lý trí.

Khoa học vào thời khắc ấy như một thanh niên trẻ đầy năng lượng và tâm huyết, còn triết học siêu hình giống như một người đã về chiều. Cậu thanh niên hiện nay đã đủ trưởng thành, tự lập và muốn “thoát ly”, thậm chí cho những người già cỗi kia về hưu để tôi lên làm tướng soái. Trong lịch sử dân tộc, tới tận thế kỷ 17, người sáng tác của “Bách khoa toàn thư” là Denis Diderot vẫn cho rằng “khoa học” và “triết học” là từ đồng nghĩa. Từ “scientist” (nhà khoa học) chỉ mở màn được dùng thông dụng vào thế kỷ 19, để thay thế cho cụm từ “triết nhân tự nhiên”. tới khi cuộc tranh luận của Einstein và Bergson tung ra, khoa học và triết học – người con và người thân phụ, đã đi tới chếch mếch đỉnh điểm.

Trong suốt 1 thời gian dài, tranh luận giữa Einstein và Bergson đã hấp dẫn hứng cho rất nhiều trí thức lớn. 1 trong số đó phải kể tới Martin Heidegger, người đã thừa nhận rằng niềm hào hứng với thời gian của công chúng đã được thức tỉnh nhờ tìm hiểu mới của Einstein nhưng cũng cảnh báo rằng, “một khi thời gian đã trở nên khái niệm như thời gian trên đồng hồ đeo tay thì sẽ chẳng thể kỳ vọng gì để nó trở lại với nghĩa ban sơ”. Mặt khác, ông cũng nhận định và đánh giá rằng quan niệm của Bergson ko tồn tại gì đột phá. Thay vì cố đi giả nhời thắc mắc “thời gian là gì, là thời gian ta sống hay là thời gian trên đồng hồ đeo tay?” như hai vị tiền bối, Heidegger thay luôn thắc mắc thành: cái gì làm ra thời gian. Và, câu giả nhời của ông: đời người ko tung ra trong thời gian mà đúng hơn nó đó là thời gian.

Cuộc tranh luận về thời gian giữa Einstein và Bergson: Einstein có nhầm không? -0
Henri Bergson từng được trao giải Nobel văn chương “để ghi nhận những phát minh phong phú và đầy sức sống cùng những kỹ năng tuyệt vời mà nhờ đó chúng được trình diễn”.

Câu giả nhời hay tuyệt vời nhưng một đợt tiếp nhữa, có bao lăm người thực sự để tâm tới Heidegger, giả dụ họ ko phải là nhà phân tích triết học?

có nhẽ, bạn cũng đồng ý với tôi, rằng so với phần lớn người đương đại, khoa học tìm kiếm sự nhất quán giản dị, phấn đấu giảng giải thế gian bằng những định luật đánh giá. Triết học thì luôn phức tạp hóa vấn đề. Khoa học rất có thể ngay tức thời được áp dụng thành technology tân tiến. Triết học thì toàn bàn chuyện xa vời tận đẩu tận đâu. Vũ trụ qua lăng kính khoa học thật gọn ghẽ, kết hợp và hợp lý. Vũ trụ qua lăng kính triết học thì hỗn độn và ko tồn tại quy luật. Những nghĩ suy tương tự thật ra đều phản ánh cách công chúng xưa kia nhìn nhận về Einstein – thay mặt đại diện của khoa học và Bergson – thay mặt đại diện của triết học.

Einstein một mực cho rằng Bergson hiểu sai lý thuyết của ông. Nhưng, có lúc nào chính Einstein cũng hiểu nhầm Bergson chăng? Rằng cái mà Bergson phản đối ko phải là thuyết kha khá, ông chỉ phản đối việc người ta loại bỏ triết học để dựng lên một vũ trụ khô khan, lý tính và cứng nhắc, nơi ko tồn tại chỗ cho những tai nạn, những sự bất nhất, những lượn sóng, những gì uyển chuyển và những gì vô phép tắc. Chúng ta sống trong một thế gian đã có quá nhiều những vấn đề, chúng ta đâu cần thêm những oằn èo, bất thường của vũ trụ nữa, có nhẽ do này mà ta cho rằng quan niệm của Bergson rất có thể đưa tới những mối nguy hiểm, thậm chí là những nguy hiểm ko cần yếu. Cái ta cần là việc tiện ngờ, mà cái này thì triết học chẳng thể đưa lại cho ta chút miligram nào.

tuy nhiên, sau rốt, có cách nào để ta vứt bỏ viên mãn thời gian của những triết nhân? Nhất là vào thời khắc thời gian vật lý lạnh lẽo ko đủ sức bắt nhịp những xúc cảm nóng bỏng của nhân loại và ta bất thần thấy tôi thấy tôi ở trong một thế gian ko tài nào hiểu được. Như trong tiểu thuyết “Kafka bên bờ biển” của Haruki Murakami, ở một cảnh làm tình thật khơi gợi, một cô nàng điếm “siêu hình” vừa chăm lo vị người chi tiêu và sử dụng của tớ, vừa nói: “hiện tại thuần túy là 1 trong bước tiến chẳng thể thâu tóm của quá khứ gặm nhấm tương lai. Thực ra, mọi xúc cảm đã là ký ức”. Cô đang trích dẫn Bergson, làm sao khác được, làm sao ko phức tạp hóa thời gian lên bằng chính những ký ức của nhân loại, làm sao ta rất có thể tránh được nghĩ suy rằng việc ta đang sống sau rốt cũng để lại một vết lún lên thế gian, cho dù điều đó chỉ là ảo tượng.

Và, lần tới khi nhìn thấy một chiếc đồng hồ đeo tay, bạn hãy nghe, hãy nghe tiếng nó đang tích tắc, có nhẽ nó ko chỉ có đang tich tắc để đo đạc một sự thực quy luật khách quan nào đó, có nhẽ nó đang nói gì với riêng bạn mà thôi. Nó đang nói gì vậy?

tìm hiểu thêm từ: antgct.cand.com.vn

Tham gia bình luận:

Contact Me on Zalo
0968.308.418